Zoektocht

Onder het motto 'Leer Uzelf kennen', naar het oude Chinese levensopdracht 'Tao Tse', 'Ken uzelf', zijn op deze site een aantal  wetenswaardigheden te vinden die te maken hebben met psychologie en spiritualiteit. Een tijd lang heb ik over deze onderwerpen gelezen en wat ik gelezen had wilde ik op een of andere manier 'vasthouden’. Dit deed ik door de kern van wat me aansprak op te schrijven. Het opschrijven was een manier om de inhoud ervan voor mezelf te verhelderen. Het resultaat van dit werk kwam op mijn PC te staan maar er gebeurde verder niets mee. Op een gegeven moment ontstond het idee om dit allemaal op het World Wide Web te zetten, wie weet vindt iemand het interessant of heeft iemand er iets aan.

Wellicht is het een manier om dit alles geleidelijk aan ook weer los te laten...

(Kreta, mei 2006)
'Ken uzelf'

Geboren en getogen in de sfeer van de Gereformeerde Gemeente op Tholen ging ik op pad. Ik ging op zoek naar die God, die in alle mensen aanwezig is. Op mijn zoektocht ontdekte ik de mystiek.
Dat is een bewustzijn van Gods aanwezigheid in ons. Hij is al in ons aanwezig en dat is de ontdekking waar het om gaat. Hoe ontdek je dat? Door je naar binnen te keren, door de ontdekking dat het geluk niet te vinden is in de wereld buiten ons maar in de wereld in ons. Het is een proces van loslaten van het verlangen naar het materiële, door deconditionering en onthechting. Zoals ook de Boeddha ons leert: in meditatie kunnen we de Vier Edele Waarheden ervaren, waarbij het gaat om de ontdekking dat er een Oorzaak is van het lijden (onvoldaanheid) aan het bestaan, en dat er ook een weg daar uit is. Een weg uit het lijden door het aardse verlangen los te laten. De leegte ontdekken, ofwel: zelf leeg worden zodat er ruimte ontstaat voor het goddelijke in ons.

Het gaat in wezen om een verschil in bewustzijn. Mystici streven naar een éénheidservaring, naar de diepere kern die één is en waarin men absolute stilte ervaart. Dat kan door de weg van de Liefde (Liefdesmystiek) of door de weg van onthechting (Wezensmystiek). Volgens de eerste zoekt de mens naar de Geliefde (God) met wie hij zich uiteindelijk verenigt. De Liefde is de diepere werkelijkheid en de mysticus ervaart zich als deel uitmakend van die Liefde, die al het bestaande omvat. Zowel Augustinus als Meister Eckhart zeggen: onthecht je eerst van al het wereldse. Dat kan door te vasten, het oefenen in gebed en meditatie, belangeloos dienstbaar zijn etc. Het is heel persoonlijk, ieder moet zijn eigen weg hierin vinden. Het is een vorm van bewustworden, verlichting, bekering, hoe je het noemen wilt.
De kern van de mystiek is één en hetzelfde: eenwording met het Goddelijke, het universele, Eenheid met de Ene. In dit Licht gezien snap ik ook de Reformatie en Nadere reformatie beter, snap ik het piëtisme en snap ik de religie van mijn jeugd, snap ik bijvoorbeeld de 'oudvaders' en Ds. Bernardus Smytegelt (1665-1739) uit Middelburg wanneer hij het heeft over het gekrookte riet. Geweldige woorden eigenlijk uit de Statenvertaling oude spelling (Mattheus 12:20-21):

Het gekrookte riet en zal hij niet verbreeken, ende het rookende lemmet en zal hy niet uitblusschen,
tot dat hy het oordeel zal uitbrengen tot overwinninge.
Ende in zynen name zullen de heidenen hoopen.

Ofwel in de Online Bijbel:

Een geknakt riet zal hij niet afbreken en een lamp met een smeulende pit zal hij niet doven,
tot hij het recht laat zegevieren.
En op zijn naam zullen de volken hun hoop vestigen.

Met andere woorden: Hij zal een mens, ook een broos en gebroken mens nooit laten vallen.

Smytegelt was mild voor 'kleingelovigen' die zich het heil nog niet durfden toe te eigenen, hij was 'recht-door-zee' en kwam regelmatig in conflict met de overheid. Hij was een van de zeer weinige predikanten die principieel de slavenhandel afwees, wat hem niet geliefd maakte bij de kooplieden in Middelburg, het centrum van de Nederlandse slavenhandel in de achttiende eeuw.

Mystiek vind je in alle religies. Hoe is God of 'het goddelijke' nu te vinden? In de Gayan van Inayat Khan las ik een treffend gedicht:

Ik zocht maar ik kon U niet vinden.
Ik riep luid tot U, staand op de minaret.
Ik luidde de tempelklok bij het opgaan en ondergaan van de zon.
Ik baadde tevergeefs in de Ganges.
Ik kwam teleurgesteld terug van de Ka’aba.
Ik zag naar U uit op de aarde.
Ik speurde naar U in de hemel.
Maar tenslotte vond ik U
verborgen als een parel

in de schelp van mijn hart.

Westerse Soefi's zeggen in navolging van de Indiase mysticus Hazrat Inayat Khan dat die eenheid is te vinden in alle religies. Daarom spreken zij van de Eenheid van religieuze idealen. Een zin uit een Soefi gebed is: Hef ons op boven alle onderscheid en verschil dat mensen verdeelt.

Het gaat er om één te zijn met onze essentie. En wanneer we daarmee verbonden zijn (religie komt van religare (opnieuw (ver)binden), dan kan het gebeuren dat je een mystieke ervaring krijgt. Dan spreekt de bekeerde mens niet over God maar God spreekt door hem heen. Een mystieke ervaring kun je vergelijken met een flow. Dan blaast de musicus niet op zijn trompet maar er wordt door hem heen op de trompet geblazen; dan maakt de voetballer geen doelpunt, maar er wordt door hem (ondanks hem) een doelpunt gemaakt. Dan zingt de zanger niet het lied, maar er wordt door hem heen gezongen. Ik ben dan geen opa, maar door mij heen doet opa zich voor. Zo, op die manier, zijn we één met wat we zijn. Dat te beleven is religie, ofwel levenskunst, ofwel bewust leven.

Het was de Hongaarse psycholoog Mihály Csíkszentmihályi die daar onderzoek naar deed, en hij schreef daarover zijn boek Flow in 1975; het werd een internationale bestseller. Hij merkte in zijn onderzoek dat mensen het gelukkigst zijn als ze in een staat verkeren waarin ze helemaal opgaan in de activiteit waarmee ze bezig zijn. De mensen die hij interviewde, gebruikten bijna zonder uitzondering metaforen die te maken hadden met ‘stromend water’. Go with the flow. Ze hadden in hun gelukkigste momenten het gevoel alsof ze opgingen in een waterstroom – of het nou schilderen, dansen of hardlopen was.
Sommige mensen krijgen energie uit hun religie en komen daardoor in hun flow. Ook atheïsten kunnen in bepaalde dingen geloven. Zo kan je geloven in een oneindig heelal of iets anders wat je interessant wordt. Op deze manier kan je in een flow terecht komen. Dat is het één te zijn met wat je doet. Dit wordt beoefend in zen; maar het hele leven is daarin een oefening. Dat je niet afgeleid wordt door je wensen en verlangens en angsten, maar dat je bent, in volledig gewaar-zijn van de actie. "Ik ben". En dat is ons levensdoel: je 'zelf' helemaal vergeten en opgaan in de actie, zodat het 'Zelf' (met een hoofdletter) zich kan tonen. In overgave aan het leven. Dat is Tao, dat is de overgave aan het leven, dat wordt bedoeld met "Uw wil geschiede". Zo is ook bedoeld dat er geen haar van het hoofd en geen mus van het dak valt zonder de wil van de Hemelse Vader. De wil van de Hemelse Vader is dan zoals het loopt in het leven, het onttrekt zich aan onze controle en wil.

Onze weg is nooit een pad terug, maar gaat altijd verder. Tot we ontdekken dat alle wegen bij hetzelfde doel uitkomen. Hoe dat zit verklaren de gedichten aan het eind van deze pagina.

Elke dag, elk moment komen we voor keuzen te staan. Ons denken en onze intuïtie wijzen ons de weg. Maar het is niet altijd gemakkelijk om je intuïtie te onderscheiden van ego-drijfveren. Hoe kun je weten dat je de goede keuzen maakt? Kun je een zuivere weg gaan zonder jezelf en anderen tekort te doen? Of is dit streven een zuivere weg te gaan een fata morgana in dit leven?

(Kreta, mei 2006)
Het pad is het doel

‘Zoekt en gij zult vinden’

Wat zoeken we eigenlijk en waar moeten we zoeken om het doel van onze zoektocht te vinden? We zoeken allemaal ‘geluk’, maar over wat daar onder verstaan wordt verschillen we kennelijk nogal van opvatting. Gelukzoekers zijn we allemaal. Uiteindelijk zijn we op zoek naar onze essentie, wat dat ook moge zijn.        

 

Voor het einde sprak rabbi Sussja:

‘In de komende wereld zal men mij niet vragen:

Waarom ben je Mozes niet geweest?

Men zal mij vragen:

Waarom ben je rabbi Sussja niet geweest?’

(Martin Buber)

Is het doel van onze zoektocht dan te vinden in geschriften en theorieën, in overgeleverde tradities en nieuwe spirituele ontdekkingen? Anderen kunnen ons zeker spirituele inzichten aanreiken die ons verder kunnen helpen. Zo kunnen psychologen ons inzicht geven in de werking van onze psyche. Freud laat ons zien hoe ons handelen voor een belangrijk deel door onbewuste factoren wordt beïnvloed. Jung heeft ons inzicht gegeven in de schatkamer van symbolen die hij het collectief onbewuste heeft genoemd. Het behaviorisme leert ons hoe we geconditioneerd zijn door opvoeding en omstandigheden. Fritz Perls wijst ons, net als de Boeddhistische psychologie overigens,  op het belang van het gewaar-zijn van wat er hier-en-nu gebeurt. Verder opent Perls ons er de ogen voor dat we zelf verantwoordelijk zijn voor onze gevoelens en emoties, ook als we die verdrongen hebben.  Het enneagram is een prachtig instrument dat ons bewust maken van de ego-patronen waar we in gevangen zijn. Door middel van focussen kun je je beter bewust worden van gevoelens die je dwars zitten, zodat er een vorm van opluchting bereikt kan worden die bevrijdend werkt. Voice dialogue toont ons hoe verschillende subpersonen in ons werkzaam zijn, zodat we inzicht krijgen in onze vaak tegenstrijdige neigingen. Louise Hay vertelt ons hoe je zelf een bijdrage kan leveren aan ‘healing’ van je leven. De inzichten van James Redfield tonen ons dat er meer dimensies in het leven op aarde zijn dan we op het eerste gezicht zouden denken. Ken Wilber legt ons het belang van het onbegrensde NU uit, het inzicht in het tijdloze heden,  het onbegrensd ogenblik, waar geen begin en geen einde is. De tarot  kan ons helpen om vanuit een ander, vaak verrassend perspectief de gestelde levensvragen te bekijken.

 

Je bent zowel de weg

als degene

die haar bewandelt

(Kahil Gibran)

Het Boeddhisme leert ons technieken om ons bewust te worden van het hier-en-nu;  meditatie is een manier om steeds opnieuw onszelf te beproeven en om irrelevante concepten en verstarde opvattingen af te breken.

Een centrale vraag zou kunnen zijn: wat is de rode draad in je leven? Welk patroon keert steeds terug? Het antwoord op die vraag leidt ons naar ons levensthema, de opgave waarvoor je op aarde bent gekomen.

Jules Lefebvre, De Waarheid, Salon 1870, olieverf op doek, 26,5 x 112 cm., collectie Musée d'Orsay, Parijs

...We zijn allemaal op zoek...


Leven zonder angst

in het hier en nu

is Eeuwig Leven

(Hans Korteweg)

De mystieke filosofie van de Indiase Soefi-leraar Hazrat Inayat Khan (1882-1927) laat alle godsdiensten in hun waarde en laat de eenheid van religieuze idealen zien. De essentie daarvan is te vinden in onderstaande gedichten, die zijn geïnspireerd door de Perzische soefi-dichter Jelaluddin Rumi.

I tried to find Him on the Christian Cross,
But He was not there;
I went to the Temple of the Hindus and to the old pagodas,
But I could not find a trace of Him anywhere.

I searched on the mountains and in the valleys
But neither in the heights nor in the depths was I able to find Him.

I went to the Caaba in Mecca,
But He was not there either.

I questioned the scholars and philosophers
But He was beyond their understanding.

I then looked into my heart
And it was there where He dwelled that I saw Him;
He was nowhere else to be found.

(Uit de CD "The Cross Of Changes" van ENIGMA)

 


(13 mei 2006)
Tholen

Zacht liep ik over de aarde,
als over andermans erf.
Een kleurig lint danste er op de wind.
Gisteren was wild en bont,
Vandaag ligt me al paarser in de mond.

Morgen is geheel zwart misschien,
geleende, maar zelfverzoende grond.
Waar de voren ontmoetten
Waar het kyrie zong
Waar de schapen, waar hun schimmen
vraten aan mijn voeten.

(Het gedicht 'Tholen' uit de bundel Zielsvrienden van Max Niematz)

 

 


images